1. Đấu thầu trong kỷ nguyên AI

Đấu thầu là một quy trình có yêu cầu rất cao về pháp lý, kỹ thuật, tài chính, bảo mật và trách nhiệm giải trình. Mỗi gói thầu có thể gồm hàng nghìn trang tài liệu, nhiều bảng biểu, tiêu chí, hợp đồng tương tự, nhân sự, thiết bị, giải pháp kỹ thuật và dữ liệu giá.

Áp lực tiến độ khiến tổ chuyên gia phải đọc nhanh nhưng vẫn phải đánh giá nhất quán. Chỉ một tiêu chí không rõ, một phép tính sai hoặc một căn cứ áp dụng không đúng thời điểm có thể dẫn đến kiến nghị, kéo dài lựa chọn nhà thầu hoặc làm phát sinh rủi ro cho dự án.

AI Agent có thể hỗ trợ đọc, trích xuất, đối chiếu, tính toán, phát hiện mâu thuẫn và lập báo cáo. Tuy nhiên, đấu thầu không phải bài toán “đưa hồ sơ vào AI rồi nhận tên nhà thầu trúng thầu”. Kết quả lựa chọn nhà thầu ảnh hưởng trực tiếp đến cạnh tranh, ngân sách, tiến độ và quyền lợi của các bên nên phải luôn có sự đánh giá của con người.

Khung pháp lý trọng tâm cần đối chiếu gồm Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, nội dung sửa đổi tại Luật số 57/2024/QH15 và Luật số 90/2025/QH15.

2. AI Agent đấu thầu là gì?

AI Agent đấu thầu là một hệ thống AI được giao mục tiêu, nguồn dữ liệu, quy trình và giới hạn rõ ràng để hỗ trợ một hoặc nhiều nghiệp vụ trong quá trình lựa chọn nhà thầu.

Khác với chatbot trả lời từng câu hỏi rời rạc, AI Agent có thể tiếp nhận hồ sơ, xác định loại tài liệu, trích xuất tiêu chí, lập ma trận đánh giá, đối chiếu minh chứng, kiểm tra phép tính, phát hiện mâu thuẫn, soạn câu hỏi làm rõ và chuẩn bị dự thảo báo cáo để tổ chuyên gia xem xét.

3. Tách biệt bên mời thầu và nhà thầu

AI có thể được sử dụng bởi cả chủ đầu tư, bên mời thầu và nhà thầu. Tuy nhiên, đây phải là hai hệ thống dữ liệu hoàn toàn tách biệt.

4. Việc nên và không nên giao cho AI

AI không được tự thực hiện

• Đưa thêm tiêu chí không có trong HSMT hoặc văn bản sửa đổi hợp lệ.
• Thay đổi trọng số, thang điểm hoặc phương pháp đánh giá sau khi đóng thầu.
• Tự kết luận nhà thầu không hợp lệ, không đáp ứng hoặc bị loại.
• Tự xác định tài liệu là giả mạo hoặc kết luận có hành vi thông thầu.
• Tự chấp nhận nội dung làm rõ làm thay đổi bản chất hồ sơ.
• Tự xếp hạng, lựa chọn hoặc công bố nhà thầu trúng thầu.
• Tự liên hệ nhà thầu, gửi yêu cầu làm rõ hoặc phát hành kết quả.

5. Kiến trúc Skill + Project cho công tác đấu thầu

Project là hồ sơ gói thầu số có phân quyền, còn Skill là quy trình nghiệp vụ đã được chuẩn hóa. Khi kết hợp, AI Agent phải bám đúng dữ liệu của gói thầu và không tự bổ sung tiêu chí từ kiến thức chung.

Có thể tham khảo tài liệu chính thức về Skills trong ChatGPT, Projects trong ChatGPT và Skills của Claude.

6. Tổ chức dữ liệu đấu thầu trong Project

7. Bộ Skill cho toàn bộ vòng đời đấu thầu

8. AI Agent hỗ trợ lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu

Giai đoạn lập kế hoạch quyết định cấu trúc của toàn bộ quá trình lựa chọn nhà thầu. Nếu phân chia gói thầu, tiến độ hoặc loại hợp đồng không phù hợp, các bước sau có thể bị kéo dài hoặc phát sinh nhiều thay đổi.

AI có thể hỗ trợ kiểm tra

• Sự thống nhất giữa phạm vi dự án, dự toán và các gói thầu dự kiến.
• Ranh giới công việc giữa các gói thầu, tránh bỏ sót hoặc trùng lặp.
• Mối quan hệ giữa tiến độ lựa chọn nhà thầu và tiến độ dự án.
• Nguồn vốn, thời gian bố trí vốn và kế hoạch thanh toán.
• Hình thức, phương thức lựa chọn và loại hợp đồng được đề xuất.
• Những gói thầu có sự phụ thuộc kỹ thuật hoặc tiến độ lẫn nhau.
• Dữ liệu còn thiếu trước khi trình phê duyệt.

AI chỉ nên lập bảng vấn đề và câu hỏi cần xác minh. Quyết định phân chia gói thầu, hình thức lựa chọn, thời gian thực hiện và loại hợp đồng phải do người có trách nhiệm xem xét trên cơ sở pháp luật và điều kiện thực tế.

9. AI Agent hỗ trợ xây dựng hồ sơ mời thầu

AI Agent có thể tạo dự thảo HSMT từ mẫu hiện hành và dữ liệu đã được phê duyệt. Tuy nhiên, HSMT không được tạo bằng một câu lệnh chung chung. Mỗi tiêu chí phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của gói thầu và có khả năng kiểm tra bằng minh chứng cụ thể.

Quy trình đề xuất

1. Xác định loại gói thầu, phạm vi công việc và phương pháp lựa chọn.
2. Nạp đúng mẫu hồ sơ đang áp dụng vào Project.
3. Trích dữ liệu từ thiết kế, yêu cầu kỹ thuật, dự toán và kế hoạch được phê duyệt.
4. Lập danh mục tiêu chuẩn đánh giá.
5. Kiểm tra mỗi tiêu chí có liên quan trực tiếp đến khả năng thực hiện gói thầu.
6. Xác định minh chứng mà nhà thầu phải cung cấp.
7. Kiểm tra sự thống nhất giữa yêu cầu kỹ thuật, bảng khối lượng và điều kiện hợp đồng.
8. Kiểm tra tiêu chí có làm hạn chế cạnh tranh hoặc định hướng nhà thầu cụ thể hay không.
9. Chuyển dự thảo cho chuyên gia kỹ thuật, tài chính và pháp chế kiểm tra.

Việc lập và phát hành hồ sơ trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cần đối chiếu Thông tư 79/2025/TT-BTC về cung cấp, đăng tải thông tin và mẫu hồ sơ đấu thầu.

10. Kiểm tra chất lượng hồ sơ mời thầu

11. AI hỗ trợ nhà thầu lập hồ sơ dự thầu

Ở phía nhà thầu, AI Agent có thể đọc HSMT, lập danh mục yêu cầu và kiểm tra mức độ hoàn thiện của hồ sơ. Tuy nhiên, AI không được tạo thông tin năng lực, hợp đồng tương tự, nhân sự, chứng chỉ, thiết bị hoặc số liệu tài chính không có thật.

AI Agent phía nhà thầu có thể hỗ trợ

• Trích toàn bộ yêu cầu từ HSMT và văn bản sửa đổi.
• Lập ma trận đáp ứng theo từng tiêu chí.
• Liên kết từng yêu cầu với tài liệu minh chứng của nhà thầu.
• Phát hiện tài liệu thiếu, hết hạn hoặc thông tin không thống nhất.
• Kiểm tra thời hạn hiệu lực hồ sơ và bảo đảm dự thầu.
• Đối chiếu nhân sự, thiết bị và hợp đồng tương tự với yêu cầu.
• Kiểm tra sự thống nhất giữa đề xuất kỹ thuật, tiến độ và giá dự thầu.
• Tạo danh mục nội dung cần người có thẩm quyền ký hoặc xác nhận.

12. Tiếp nhận và chuẩn hóa hồ sơ dự thầu

Trước khi đánh giá, AI Agent có thể lập bản đồ tài liệu cho từng HSDT. Mục tiêu là giúp tổ chuyên gia tìm đúng thông tin chứ không phải đưa ra kết luận.

Dữ liệu cần trích xuất

• Thông tin nhà thầu và thành viên liên danh nếu có.
• Đơn dự thầu, thời gian hiệu lực và bảo đảm dự thầu.
• Hợp đồng tương tự, giá trị, phạm vi và thời gian thực hiện.
• Nhân sự chủ chốt, bằng cấp, chứng chỉ và kinh nghiệm.
• Thiết bị, quyền sở hữu hoặc khả năng huy động.
• Giải pháp kỹ thuật, tiến độ và biện pháp tổ chức thực hiện.
• Bảng giá, đơn giá, thuế, chiết khấu và điều kiện thương mại.
• Các ngoại lệ, sai khác hoặc đề xuất thay thế của nhà thầu.

Mỗi dữ liệu phải gắn với tên tệp, số trang, mục và đoạn nguồn. Nếu tài liệu không đọc được, AI phải đánh dấu để con người kiểm tra, không được suy đoán nội dung.

13. Đánh giá tính hợp lệ và năng lực

AI Agent có thể đối chiếu các điều kiện có cấu trúc rõ, nhưng kết quả phải được trình bày theo trạng thái trung gian thay vì tự kết luận đạt hoặc không đạt.

“Chưa tìm thấy” không đồng nghĩa với “không đáp ứng”. Đây chỉ là cảnh báo để tổ chuyên gia kiểm tra hồ sơ gốc.

14. Đánh giá kỹ thuật bằng AI Agent

Đây là giai đoạn AI có thể mang lại nhiều giá trị nhưng cũng có rủi ro lớn nhất. Các nội dung như tính tương đương, tính khả thi của giải pháp, biện pháp thi công hoặc khả năng huy động nguồn lực cần đánh giá chuyên môn, không thể chỉ dựa vào mức độ giống nhau của từ ngữ.

Ma trận đánh giá kỹ thuật nên có

Nguyên tắc đánh giá

• Chỉ sử dụng tiêu chí đã công bố trong HSMT và văn bản sửa đổi hợp lệ.
• Áp dụng cùng một tiêu chí, cùng cách hiểu cho tất cả nhà thầu.
• Không đánh giá dựa trên uy tín truyền miệng hoặc thông tin ngoài hồ sơ khi không được phép.
• Không suy diễn từ hình thức trình bày sang năng lực thực hiện.
• Tách rõ phát hiện của AI với kết luận của tổ chuyên gia.
• Mỗi đánh giá phải truy ngược được về tiêu chí và minh chứng.

15. Đánh giá tài chính và thương mại

Đối với phép tính và công thức xác định rõ, nên ưu tiên bảng tính hoặc máy luật thay vì để mô hình ngôn ngữ tự tính. AI phù hợp hơn với việc trích dữ liệu, phát hiện sai khác và giải thích nguồn của từng con số.

AI không được tự thay đổi dữ liệu giá, áp dụng chiết khấu, sửa lỗi hoặc hiệu chỉnh sai lệch nếu chưa có quy tắc và xác nhận của người đánh giá.

16. Làm rõ hồ sơ dự thầu

AI Agent có thể tổng hợp các nội dung chưa rõ và tạo dự thảo câu hỏi. Tổ chuyên gia phải kiểm tra câu hỏi để bảo đảm việc làm rõ được thực hiện đúng trình tự và không làm thay đổi bản chất hồ sơ trái với quy định.

Mỗi câu hỏi làm rõ cần có

• Mã tiêu chí hoặc nội dung HSMT liên quan.
• Trích dẫn chính xác nội dung trong HSDT.
• Vị trí tài liệu có điểm thiếu hoặc mâu thuẫn.
• Lý do cần làm rõ.
• Phạm vi thông tin cần nhà thầu xác nhận.
• Thời hạn và kênh phản hồi theo quy trình áp dụng.
• Người phê duyệt trước khi phát hành.

17. Xếp hạng, xét thầu và trình phê duyệt

Ở giai đoạn xét thầu, AI Agent chỉ nên tổng hợp những kết quả đã được tổ chuyên gia xác nhận. Không để AI tự chuyển cảnh báo thành kết luận hoặc tự lựa chọn nhà thầu có điểm cao nhất.

Bốn lớp kiểm soát trước khi trình

1. Kiểm soát tiêu chí: mọi đánh giá đều bám HSMT và văn bản sửa đổi hợp lệ.
2. Kiểm soát minh chứng: mỗi nhận định có vị trí nguồn trong HSDT.
3. Kiểm soát tính nhất quán: cùng một tiêu chí được áp dụng như nhau cho các nhà thầu.
4. Kiểm soát thẩm quyền: báo cáo được kiểm tra, thẩm định và phê duyệt đúng trách nhiệm.

Mẫu báo cáo đánh giá, báo cáo thẩm định và kiểm tra cần đối chiếu Thông tư 80/2025/TT-BTC và các quy định hiện hành.

18. Hoàn thiện và quản lý hợp đồng

AI Agent có thể đối chiếu dự thảo hợp đồng với HSMT, HSDT, văn bản làm rõ và kết quả lựa chọn nhà thầu để phát hiện điểm không thống nhất.

Các nội dung cần kiểm tra

• Phạm vi công việc và thứ tự ưu tiên tài liệu.
• Giá hợp đồng, thuế, điều chỉnh và thanh toán.
• Tiến độ, mốc bàn giao và điều kiện nghiệm thu.
• Nhân sự, thiết bị và cam kết huy động.
• Bảo hành, bảo lãnh và bảo hiểm.
• Phạt, bồi thường và giới hạn trách nhiệm.
• Thay đổi, phát sinh và điều chỉnh hợp đồng.
• Tạm ngừng, chấm dứt và giải quyết tranh chấp.

Sau khi ký, AI Agent có thể theo dõi nghĩa vụ, thời hạn, bảo lãnh, nghiệm thu và thanh toán. Tuy nhiên, mọi thay đổi hợp đồng phải được người có thẩm quyền xem xét theo quy định và điều kiện thực tế.

19. Mô hình phối hợp nhiều AI Agent

20. Prompt mẫu triển khai AI Agent đấu thầu

Prompt kiểm tra hồ sơ mời thầu

Prompt hỗ trợ đánh giá hồ sơ dự thầu

21. Minh bạch, công bằng và chống thiên lệch

AI có thể tạo ra thiên lệch nếu được học từ các kết quả đấu thầu trước đây hoặc tiếp nhận thông tin nhận dạng của nhà thầu. Vì vậy, không nên để AI đánh giá dựa trên tên doanh nghiệp, địa phương, mối quan hệ trước đây hoặc cảm nhận về uy tín.

Các biện pháp kiểm soát

• Khóa ma trận tiêu chí trước khi đưa HSDT vào đánh giá.
• Áp dụng một Skill và một cấu trúc đầu ra cho tất cả nhà thầu.
• Không cho AI tự học từ quyết định lựa chọn trước đây để dự đoán nhà thầu thắng.
• Ẩn các thông tin nhận dạng không cần thiết trong bước phân tích kỹ thuật nếu phù hợp.
• Yêu cầu AI nêu rõ tiêu chí và minh chứng thay vì đưa nhận xét cảm tính.
• Kiểm tra tỷ lệ cảnh báo và kết quả bị chuyên gia bác bỏ theo từng nhà thầu.
• Không dùng mức độ trình bày đẹp làm chỉ báo năng lực.

22. Bảo mật dữ liệu đấu thầu

HSDT, giá dự thầu, báo cáo đánh giá, ý kiến thành viên tổ chuyên gia và chiến lược đàm phán là những dữ liệu cần kiểm soát nghiêm ngặt. Không tải tài liệu lên một nền tảng AI khi chưa xác định rõ quyền sử dụng, cơ chế lưu trữ và phạm vi xử lý dữ liệu.

23. Rủi ro khi dùng AI trong đấu thầu

24. Chỉ số đánh giá hiệu quả

Không nên đánh giá AI bằng số lượng hồ sơ đã đọc hoặc số trang báo cáo đã tạo. Cần đo chất lượng, tính nhất quán và khả năng kiểm soát rủi ro.

25. Lộ trình triển khai 90 ngày

Nên bắt đầu với các nhiệm vụ như lập danh mục tài liệu, trích tiêu chí, kiểm tra sự thống nhất của HSMT hoặc tạo ma trận minh chứng. Không nên triển khai thử nghiệm đầu tiên bằng việc tự động chấm điểm hoặc xếp hạng nhà thầu.

26. Tương lai của chuyên gia đấu thầu

AI có thể đọc hàng nghìn trang hồ sơ trong thời gian ngắn, nhưng không thể tự chịu trách nhiệm về tính công bằng, cách hiểu tiêu chí, tính tương đương của giải pháp hoặc quyết định lựa chọn nhà thầu.

Chuyên gia đấu thầu trong tương lai không chỉ cần biết quy trình và biểu mẫu. Họ phải biết thiết kế tiêu chí có thể kiểm chứng, tổ chức dữ liệu, kiểm soát Skill, phát hiện suy diễn của AI và giải trình rõ từng kết luận.

AI không dễ dàng thay thế chuyên gia đấu thầu có năng lực. Nhưng chuyên gia sử dụng AI có kiểm soát sẽ xử lý hồ sơ nhanh hơn, nhất quán hơn và giảm đáng kể công việc lặp lại. Những vị trí chỉ thực hiện thao tác sao chép, tìm trang và nhập bảng thủ công sẽ chịu áp lực thay đổi lớn nhất.

Kết luận

AI Agent bằng Skill và Project có thể hỗ trợ toàn bộ vòng đời đấu thầu: từ lập kế hoạch, xây dựng HSMT, chuẩn bị HSDT, trích xuất hồ sơ, đánh giá kỹ thuật, kiểm tra tài chính đến lập báo cáo và quản lý hợp đồng.

Nhưng mục tiêu không phải tạo một hệ thống tự động lựa chọn nhà thầu. Mục tiêu đúng là giúp con người kiểm tra hồ sơ có hệ thống hơn, áp dụng tiêu chí nhất quán hơn và giải trình kết quả rõ ràng hơn.

Công thức bền vững là: căn cứ hiện hành + Project tách biệt + Skill đã khóa + dữ liệu có nguồn + AI có giới hạn + tổ chuyên gia chịu trách nhiệm.

Nguồn tham khảo chính thức

• Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15.
• Luật số 57/2024/QH15 sửa đổi một số điều của Luật Đấu thầu.
• Luật số 90/2025/QH15 sửa đổi một số điều của Luật Đấu thầu và các luật liên quan.
• Nghị định 214/2025/NĐ-CP về lựa chọn nhà thầu.
• Thông tư 79/2025/TT-BTC về thông tin và mẫu hồ sơ trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.
• Thông tư 80/2025/TT-BTC về mẫu báo cáo đánh giá, thẩm định và kiểm tra.