1. Thẩm tra dự án đầu tư xây dựng là gì?

Thẩm tra là hoạt động kiểm tra, đánh giá chuyên môn do tổ chức hoặc cá nhân tư vấn thực hiện theo phạm vi nhiệm vụ được giao. Kết quả thẩm tra cung cấp thêm căn cứ để chủ đầu tư, người quyết định đầu tư hoặc cơ quan có thẩm quyền thực hiện công tác thẩm định và xem xét phê duyệt.

Tùy tính chất dự án và yêu cầu của bên thuê tư vấn, phạm vi thẩm tra có thể bao gồm toàn bộ hoặc một phần hồ sơ như Báo cáo nghiên cứu khả thi, thiết kế xây dựng, giải pháp an toàn, tổng mức đầu tư, dự toán, tiến độ và các nội dung chuyên ngành.

Thẩm tra không phải việc đọc lại hồ sơ rồi viết nhận xét chung. Người thẩm tra phải xác định được đầu vào, kiểm tra phương pháp, đối chiếu số liệu, đánh giá sự phù hợp và chịu trách nhiệm về kết quả chuyên môn trong phạm vi công việc của mình.

2. Phân biệt thẩm tra, thẩm định và phê duyệt

AI Agent phục vụ thẩm tra phải phân biệt rõ ba khái niệm này. Nếu gộp chung, Agent có thể soạn sai báo cáo, gán sai thẩm quyền hoặc đưa ra kết luận vượt quá phạm vi của tư vấn.

Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 nhấn mạnh việc phân định quyền và trách nhiệm giữa người quyết định đầu tư, chủ đầu tư, tư vấn thiết kế, tư vấn thẩm tra và các chủ thể tham gia dự án. Vai trò chuyên môn của tư vấn thẩm tra được nâng cao đối với an toàn chịu lực, an toàn phòng cháy chữa cháy, quy chuẩn kỹ thuật và tiêu chuẩn áp dụng.

3. Vì sao công tác thẩm tra cần AI Agent?

Hồ sơ dự án có thể gồm hàng nghìn trang thuyết minh, bản vẽ, bảng tính, phụ lục và văn bản pháp lý. Trong khi đó, thời gian thực hiện thẩm tra thường bị giới hạn và hồ sơ liên tục được cập nhật.

• Thông số của cùng một hạng mục xuất hiện tại nhiều tài liệu khác nhau.
• Bản vẽ, thuyết minh và bảng tính có thể không cùng phiên bản.
• Một thay đổi nhỏ về quy mô có thể ảnh hưởng đồng thời đến kết cấu, cơ điện, chi phí và tiến độ.
• Tiêu chuẩn được viện dẫn có thể thiếu năm ban hành hoặc không phù hợp phạm vi áp dụng.
• Tổng mức đầu tư có thể sử dụng khối lượng, giá hoặc chỉ số tại các thời điểm khác nhau.
• Ý kiến giải trình của đơn vị lập dự án có thể chưa được cập nhật đầy đủ vào hồ sơ.

AI Agent có khả năng đọc số lượng lớn tài liệu, trích xuất thông số, lập bảng so sánh và tìm kiếm mâu thuẫn nhanh hơn phương pháp thủ công. Tuy nhiên, tốc độ chỉ có ý nghĩa khi kết quả được gắn với nguồn tài liệu và có chuyên gia kiểm tra.

4. Skill + Project: nền tảng của AI Agent thẩm tra

Skill là bộ quy trình nghiệp vụ có thể tái sử dụng. Skill hướng dẫn AI phải kiểm tra nội dung nào, sử dụng tiêu chí nào, trình bày kết quả ra sao và khi nào phải dừng để yêu cầu chuyên gia xác nhận.

Project là không gian dữ liệu của một dự án cụ thể, bao gồm hồ sơ, chỉ dẫn, lịch sử trao đổi, kết quả kiểm tra và các phiên bản đã được xác nhận.

Skill giúp tổ chức tư vấn giữ được phương pháp làm việc thống nhất giữa nhiều kỹ sư. Project giúp AI không trộn lẫn dữ liệu giữa các dự án hoặc giữa các phiên bản hồ sơ.

5. Cấu trúc Project dành cho công tác thẩm tra

Bốn quy tắc quản lý dữ liệu bắt buộc

1. Mỗi tài liệu phải có phiên bản: ngày phát hành, người phát hành và trạng thái dự thảo hoặc chính thức.
2. Mỗi số liệu phải có nguồn: tài liệu, trang, bảng, bản vẽ hoặc ô dữ liệu tương ứng.
3. Mỗi nhận xét phải có trạng thái: mới phát hiện, đang giải trình, đã xử lý hoặc chưa chấp thuận.
4. Mỗi thay đổi phải có lịch sử: ai thay đổi, thay đổi nội dung gì và căn cứ chấp thuận.

6. Xây dựng Skill thẩm tra chuyên nghiệp

Skill không nên chứa các câu lệnh chung như “hãy kiểm tra thật kỹ”. Một Skill tốt phải biến kinh nghiệm của chuyên gia thành các bước kiểm tra có thể lặp lại và đo lường.

7. Quy trình AI Agent thẩm tra dự án gồm 12 bước

1. Đọc nhiệm vụ thẩm tra: xác định chính xác phạm vi và sản phẩm phải bàn giao.
2. Xác định loại dự án: hình thức đầu tư, giai đoạn, loại và cấp công trình.
3. Kiểm kê hồ sơ: phân loại tài liệu đã nhận, còn thiếu hoặc không đúng phiên bản.
4. Khóa dữ liệu đầu vào: xác nhận bộ hồ sơ chính thức dùng để thẩm tra.
5. Trích xuất thông số: quy mô, công suất, diện tích, tải trọng, chi phí và tiến độ.
6. Lập ma trận nguồn: ghi rõ mỗi thông số đến từ tài liệu nào.
7. Đối chiếu pháp lý: kiểm tra căn cứ, chủ thể, trình tự và danh mục thủ tục.
8. Đối chiếu kỹ thuật: kiểm tra khảo sát, thiết kế, mô hình tính và tiêu chuẩn.
9. Đối chiếu chi phí: kiểm tra phạm vi, khối lượng, giá, định mức và dự phòng.
10. Lập phiếu vấn đề: mô tả phát hiện, căn cứ, ảnh hưởng và yêu cầu giải trình.
11. Kiểm tra hồ sơ bổ sung: xác định vấn đề đã được xử lý đầy đủ hay chưa.
12. Dự thảo báo cáo: tổng hợp phạm vi, phương pháp, kết quả, tồn tại và kiến nghị.

Không nên cho Agent bỏ qua bước khóa đầu vào. Nếu hồ sơ thay đổi liên tục trong thời gian thẩm tra mà không quản lý phiên bản, kết quả có thể đúng với tài liệu cũ nhưng sai với hồ sơ được trình chính thức.

8. Thẩm tra pháp lý và tính đầy đủ của hồ sơ

AI Agent pháp lý không có nhiệm vụ đưa ra tư vấn pháp lý cuối cùng. Nhiệm vụ phù hợp là tổ chức căn cứ, xác định điểm thiếu và giúp chuyên gia không bỏ sót các mối liên hệ giữa hồ sơ.

Agent cần kiểm tra

• Sự phù hợp giữa nhiệm vụ thẩm tra và phạm vi hồ sơ được cung cấp.
• Tên dự án, chủ đầu tư, địa điểm, quy mô và mục tiêu tại các văn bản.
• Tình trạng hiệu lực của văn bản và tài liệu được viện dẫn.
• Danh mục quy chuẩn bắt buộc và tiêu chuẩn áp dụng.
• Hồ sơ về khảo sát, quy hoạch, môi trường, phòng cháy chữa cháy và thủ tục chuyên ngành.
• Năng lực, trách nhiệm và phạm vi công việc của tổ chức, cá nhân tham gia.
• Các nội dung cần xin ý kiến hoặc trình cơ quan có thẩm quyền.

Hệ thống pháp luật xây dựng được điều chỉnh đáng kể từ ngày 01/07/2026. Vì vậy, Project cần lưu Luật Xây dựng số 135/2025/QH15, các nghị định hướng dẫn và văn bản chuyên ngành phù hợp với thời điểm, loại dự án. Không nên sử dụng một bộ checklist pháp lý cố định cho tất cả dự án.

9. Thẩm tra giải pháp thiết kế và an toàn kỹ thuật

Thẩm tra kỹ thuật là khu vực có yêu cầu cao nhất về năng lực chuyên môn. AI có thể hỗ trợ sàng lọc, nhưng kết luận phải dựa trên hồ sơ tính toán, mô hình chuyên ngành và đánh giá của kỹ sư chịu trách nhiệm.

Những nội dung AI không được tự kết luận

• Công trình bảo đảm an toàn chịu lực.
• Giải pháp nền móng phù hợp khi chưa kiểm tra khảo sát và mô hình tính.
• Hệ thống phòng cháy chữa cháy đáp ứng quy định.
• Kết cấu đủ khả năng chịu động đất, gió hoặc tải trọng đặc biệt.
• Tiêu chuẩn nước ngoài đương nhiên được phép áp dụng.

10. Thẩm tra tổng mức đầu tư và chi phí xây dựng

Thẩm tra tổng mức đầu tư phải kiểm tra mối quan hệ giữa phạm vi dự án, thiết kế, khối lượng, giá, định mức, cơ cấu chi phí và dự phòng. Việc chỉ kiểm tra phép cộng là chưa đủ.

Công tác quản lý chi phí từ ngày 01/07/2026 được hướng dẫn tại Nghị định số 206/2026/NĐ-CP và các văn bản liên quan. Khi xây dựng Skill, cần cập nhật phương pháp, dữ liệu giá và nguyên tắc áp dụng theo đúng hình thức đầu tư của dự án.

11. Kiểm soát mâu thuẫn và rủi ro dự án

Một trong những ứng dụng mạnh nhất của AI là tìm kiếm mâu thuẫn xuyên tài liệu. Agent có thể xây dựng ma trận so sánh giữa quyết định chủ trương đầu tư, nhiệm vụ thiết kế, Báo cáo nghiên cứu khả thi, bản vẽ và tổng mức đầu tư.

Nên sử dụng bốn mức phân loại: Nghiêm trọng, Cần làm rõ, Khuyến nghị và Chấp nhận được. Tiêu chí phân loại phải được thống nhất trước, không để AI tự thay đổi theo từng lần chạy.

12. Mô hình nhiều AI Agent cho hồ sơ thẩm tra phức tạp

13. Prompt mẫu cho AI Agent thẩm tra

Prompt kiểm tra phản biện

14. Cấu trúc báo cáo thẩm tra do AI hỗ trợ dự thảo

1. Thông tin chung về dự án và tổ chức thẩm tra.
2. Căn cứ và nhiệm vụ thẩm tra.
3. Danh mục hồ sơ được sử dụng.
4. Phạm vi và phương pháp thẩm tra.
5. Kết quả kiểm tra tính đầy đủ của hồ sơ.
6. Kết quả thẩm tra pháp lý và tiêu chuẩn áp dụng.
7. Kết quả thẩm tra giải pháp kỹ thuật.
8. Kết quả thẩm tra tổng mức đầu tư hoặc dự toán.
9. Danh sách nội dung đã được giải trình, bổ sung.
10. Các tồn tại, điều kiện và kiến nghị.
11. Phụ lục tính toán, bảng đối chiếu và danh mục nguồn.

Báo cáo cần phân biệt rõ ba loại nội dung: kết quả kiểm tra, ý kiến chuyên môn và kiến nghị xử lý. Không nên để AI trộn lẫn dữ liệu khách quan với nhận định của chuyên gia.

15. Rủi ro khi sử dụng AI trong thẩm tra

16. Lộ trình triển khai AI Agent thẩm tra

Các chỉ số nên đo gồm thời gian kiểm kê hồ sơ, số mâu thuẫn được phát hiện, tỷ lệ nhận xét có nguồn, tỷ lệ cảnh báo sai và thời gian chuyên gia phải chỉnh sửa báo cáo do AI dự thảo.

17. AI sẽ thay đổi nghề tư vấn thẩm tra như thế nào?

AI chưa thể thay thế chuyên gia hiểu bản chất công trình, kiểm tra mô hình tính và chịu trách nhiệm nghề nghiệp. Tuy nhiên, AI đang làm giảm nhanh giá trị của những công việc chỉ dựa trên sao chép, tìm kiếm thủ công và tổng hợp biểu mẫu.

Một kỹ sư biết sử dụng AI có thể kiểm soát nhiều tài liệu hơn, phát hiện sai khác sớm hơn và dành thời gian cho công việc có giá trị cao như phản biện phương án, kiểm tra giả thiết và đánh giá rủi ro.

Để làm chủ cách tổ chức Skill, Project, hướng dẫn dài hạn và quy trình làm việc trên từng nền tảng, người đọc có thể tham khảo ChatGPT Toàn Tập và Claude Toàn Tập. Đây là nền tảng hữu ích trước khi triển khai các AI Agent chuyên ngành có yêu cầu cao về độ chính xác và trách nhiệm như thẩm tra dự án xây dựng.

Kết luận

AI Agent phục vụ thẩm tra dự án không nên được xây dựng như một công cụ tự động ký xác nhận hồ sơ. Mô hình phù hợp là một trợ lý kiểm tra có kỷ luật: đọc đúng phiên bản, truy xuất đúng nguồn, phát hiện đúng vấn đề và biết dừng khi chưa đủ căn cứ.

Khi kết hợp Skill chuẩn hóa nghiệp vụ với Project được tổ chức chặt chẽ, tổ chức tư vấn có thể nâng cao tốc độ, tính nhất quán và khả năng truy xuất của công tác thẩm tra. Giá trị cuối cùng vẫn đến từ chuyên gia có đủ năng lực để kiểm chứng kết quả, phản biện phương án và chịu trách nhiệm về báo cáo được phát hành.

Lưu ý: Nội dung mang tính hướng dẫn ứng dụng công nghệ, không thay thế quy định pháp luật, nhiệm vụ thẩm tra, hợp đồng tư vấn hoặc kết luận của tổ chức, cá nhân có trách nhiệm. Cần kiểm tra văn bản đang có hiệu lực và quy định chuyên ngành tại thời điểm thực hiện từng dự án.